MÜYORBİR ve SCAPR, İstanbul’daki toplantıda icracı sanatçı hakları, lisanslama, dijital platformlar ve yapay zekânın etkisini ele aldı.
Müzik Yorumcuları Meslek Birliği (MÜYORBİR) Başkanı Burhan Şeşen, Başkan Yardımcısı Bora Öztoprak ve Uluslararası İcracı Sanatçı Meslek Birlikleri Konseyi (SCAPR) Yönetim Kurulu Başkanı José Luis Sevillano Romero, İstanbul’da basın mensuplarıyla bir araya geldi. Yaklaşık 60 ülkeden temsilcinin katıldığı SCAPR toplantılarında icracı sanatçı hakları, lisanslama süreçleri, dijital platformlar ve yapay zekânın müzik sektörüne etkileri değerlendirildi.
Görüşmelerin öne çıkan başlıklarından birini, işletmelerde kullanılan müzik karşılığında alınan eser işletme bedelleri oluşturdu. Bu bedellerin hangi ölçütlere göre belirlendiği, hak sahiplerine nasıl aktarıldığı ve Kültür ve Turizm Bakanlığı ile meslek birlikleri arasında yaşanan süreç ele alındı. Burhan Şeşen, Bakanlığın eser işletme bedellerini meslek birliklerine ödemediğini belirterek, müziği üreten ve icra eden sanatçıların haklarının tahsilinde sorunlar yaşandığını söyledi.
Toplantıda, eser işletme bedellerinin yalnızca meslek birlikleriyle işletmeler arasındaki bir anlaşmazlık olarak değerlendirilmemesi gerektiği vurgulandı. Konunun temelinde, sanatçıların emeklerinin karşılığını alabilmesi ve icracı sanatçı haklarının korunması bulunduğuna dikkat çekildi.
Tarifeler işletmenin özelliklerine göre belirleniyor
Müzik kullanım tarifeleriyle ilgili kamuoyundaki yanlış anlaşılmalara da açıklık getirildi. Tarifelerin her yıl 30 Eylül itibarıyla hazırlanmaya başlandığı, ancak tüm işletmelere aynı bedelin uygulanmadığı belirtildi. İşletmenin bulunduğu bölge, kullanım alanının büyüklüğü ve müziğin işletmenin faaliyetindeki rolü gibi unsurların ücretlendirmede dikkate alındığı ifade edildi.
Şeşen, aynı metrekareye sahip iki işletmenin farklı bölgelerde bulunması halinde aynı tarifeye tabi olmayabileceğini söyledi. Bir kuaförde kullanılan müzikle bir bar ya da diskodaki müzik kullanımının da aynı şekilde değerlendirilmediğini aktaran Şeşen, bazı işletmeler için ödenecek bedelin sanıldığı kadar yüksek olmadığını, kimi durumlarda bunun bir çay ücreti düzeyinde kalabildiğini belirtti.
Lisans sistemine katılmayan işletmelerle ilgili hukuki süreçlerin ise her zaman etkili bir çözüm sunmadığı kaydedildi. Özellikle küçük işletmelere tek tek ulaşılması ve dava yoluna gidilmesi, bazı durumlarda tahsil edilmek istenen bedelden daha yüksek maliyet doğurabiliyor. Bu nedenle sektör çatı kuruluşlarıyla iş birliği yapılması ve toplu lisanslama modellerinin geliştirilmesi gerektiği ifade edildi.
Meslek birlikleri önceliği bilgilendirmeye veriyor
MÜYORBİR’in işletmelere yönelik yaklaşımında ilk seçeneğin dava açmak olmadığı belirtildi. Meslek birliğinin öncelikle işletmelerle iletişim kurduğu, müzik kullanımından doğan haklar konusunda bilgi verdiği ve lisans alınması için davette bulunduğu aktarıldı.
Şeşen, işletmelerden gelen tepkilerin her zaman ödeme yapmama isteğinden kaynaklanmadığını, sistemin yeterince bilinmemesinin de önemli bir etken olduğunu söyledi. Birden fazla meslek birliğinin bulunmasının ve küçük esnaf arasında yayılan yanlış bilgilerin kafa karışıklığını artırabildiği belirtilirken, bilgilendirme çalışmalarının genişletilmesi gerektiği vurgulandı.
Dijitalleşme ve yapay zekâ gündemde
Bora Öztoprak ise müzik sektörünün dijitalleşmeyle birlikte karşı karşıya kaldığı yeni sorunlara dikkat çekti. Yapay zekânın müzik üretiminde daha fazla kullanılmaya başlaması ve Spotify gibi platformların müziğin dinleyiciye ulaşma biçimini değiştirmesi, sanatçıların haklarının ve dijital gelirlerin korunmasına ilişkin tartışmaları yeniden gündeme taşıdı.
Yapay zekâ ve dijital hak yönetimi, İstanbul’da düzenlenen SCAPR çalışma toplantılarında farklı ülkelerin uygulamaları üzerinden ele alınıyor. Toplantılarda ayrıca sanatçıların dijital kullanımlardan elde ettiği gelirlerin paylaşımı, eser ve icraların farklı ülkelerde kullanımından doğan hakların takibi ve uluslararası veri paylaşımı değerlendiriliyor.
MÜYORBİR’in uluslararası meslek birlikleriyle yürüttüğü iş birliği de toplantının gündemindeydi. Bu kapsamda, Türkiye’deki icracı sanatçıların yurt dışındaki kullanımlardan doğan haklarının, yabancı sanatçıların ise Türkiye’deki kullanımlarından kaynaklanan haklarının karşılıklı olarak izlenmesi amaçlanıyor.
Yaklaşık 60 ülkeden meslek birliği ve sektör temsilcisini buluşturan SCAPR 2026 Çalışma Grubu Toplantısı, farklı oturumlarla devam edecek. Çalıştayın sonunda, ele alınan konular ve ortak değerlendirmeleri içeren bir bildirinin yayımlanacağı bildirildi.
