Dikmen Gürün’ün Türk tiyatrosunu eleştirel bir bakış açısıyla ele alan yeni kitabı, tiyatro tarihine önemli katkılar sunuyor.
Gazetemizin yazarlarından Dikmen Gürün’ün “Bir Dönem Üstünden Türk Tiyatrosunu Eleştirilerle Okumak” adlı eseri, nisan ayında okuyucularla buluştu. ENKA Sanat’ın desteğiyle Doğan Kitap tarafından yayımlanan 507 sayfalık kitap, Bülent Erkmen’in Gürün’ün portresini içeren şık kapak tasarımıyla dikkat çekiyor. 22×27 cm boyutlarındaki bu eser, görsel açıdan da özenle hazırlanmış bir çalışma sunuyor.
Gürün, bu kitabıyla Türk tiyatrosunun tarihine yeni bir perspektif kazandırmayı hedefliyor. 1950-1980 yılları arasındaki Türk tiyatro hareketini ele alan kitapta, düşüncelerine yer verilen yazarların çoğunluğunu tiyatro eleştirmenleri oluşturuyor. Bunun yanı sıra, eleştirmen olmayan ancak tiyatro üzerine düşünen yazarların katkıları da eserde yer buluyor. Böylece, Hasan Âli Yücel, Reşat Nuri Güntekin, Refi’ Cevat Ulunay, İlhan Selçuk, Muhsin Ertuğrul, Asaf Çiyiltepe, Genco Erkal, Nurullah Ataç, Lütfi Ay, Metin And, Adnan Benk ve Özdemir Nutku gibi önemli isimlerin yanı sıra günümüz eleştirmenleri de ele alınarak, Türk tiyatrosunun 1950’lerden itibaren yaşadığı gelişim süreci inceleniyor.
Gürün, tiyatroyu “yaşama boyut katan ve düşünsel, duygusal anlamda sorgulayan bir sanat” olarak tanımlarken, tiyatro eleştirisinin de “tiyatronun özünü oluşturan çelişkiler ve çatışmalar etrafında dönen, yaşamın toplumsal, siyasal ve ekonomik yapısındaki yansımaları bilimsel ve estetik değer ölçütleri üzerinden irdeleyen bir alan” olduğunu belirtiyor. Eleştirinin, tiyatronun üretim koşullarına ve bu koşulların sahne üzerindeki yansımalarına yönelik bir anlamlandırma süreci olduğunu vurgulayan Gürün, eleştirinin tiyatro sanatını yalnızca sahnede kalan bir deneyim olmaktan çıkararak düşünsel alana taşıyan temel unsurlardan biri olduğunu ifade ediyor.
Kitabın ilerleyen bölümlerinde, Türk tiyatrosunun ve diğer sanatların modernleşme sürecine dikkat çekiliyor. Gürün, Atatürk’ün kültürel gelişim için sanat ve sanatçılara verdiği önemi vurgulayarak, erken Cumhuriyet döneminde sanatın devlet bilincinde önemli bir yer tuttuğunu belirtiyor.
1950-60 dönemini tiyatronun işlev ve yönelimlerini belirleyen bir aşama olarak değerlendiren Gürün, geleneksel kaynaklar olan popüler seyirlik tiyatro ve tuluat tiyatrosuna dair eleştirel görüşlerini paylaşıyor. Kitabın sonraki bölümlerinde ise İstanbul Şehir Tiyatrosu, Devlet Tiyatroları ve özel tiyatrolar bağlamında eleştirel düşüncelerini sunuyor. Ayrıca, tiyatroya dair birçok girişim ve etkinliğe de yer verileceği belirtiliyor.
Kitabın ana kısmını oluşturan “Tiyatro, Siyaset ve Toplumsal Yönelimler” başlıklı bölüm, askeri darbelerin etkisinin yoğun olduğu 60’lar ve 70’lerdeki toplumsal, siyasal ve ekonomik çalkantıları ele alıyor. Bu iki dönemin tiyatroda yarattığı hareketlilik ve eleştiri yazımındaki zenginlik dikkat çekiyor. Kitap, seyirci üzerine yapılan tartışmalar ve tiyatro eğitimi konularını da içeren bölümlerle devam ediyor.
Gürün, çalışmasını şu sözlerle sonlandırıyor: “Bu çalışma, tiyatronun toplumsal ve sanatsal gelişimini eleştiriler aracılığıyla okumanın Türk tiyatro tarihini anlamada vazgeçilmez bir yöntem olduğunu göstermektedir. Eleştirinin, sanatın sürekliliğini besleyen ve tiyatronun kendini yenilemesine olanak tanıyan bir alan olduğunu bir kez daha ortaya koymuştur.”
“Türk Tiyatrosunu Eleştirilerle Okumak”, tiyatro üzerine çalışanların başvurabileceği önemli bir kaynak niteliği taşıyor. Bu değerli eseri kültürümüze kazandıran Dikmen Gürün’e, kitabın daha verimli bir şekilde kullanılabilmesi adına yeni baskılarda ayrıntılı bir dizin hazırlanması önerilmektedir.
Nice başarılı yayınlara…
