Patrikhane kitabı, Fener Rum Patrikhanesi’nin Bizans’tan Cumhuriyet’e uzanan tarihini ve Heybeliada Ruhban Okulu tartışmasının köklerini inceliyor.
İstanbul’un tarihsel kimliğinin en belirgin unsurlarından biri olan Fener Rum Ortodoks Patrikhanesi, Turan Akıncı’nın yeni çalışmasıyla kapsamlı bir incelemeye konu oldu. Remzi Kitabevi tarafından yayımlanan Patrikhane – İmparatorluktan Cumhuriyete Fener Rum Patrikhanesi adlı eser, kurumun geçmişini ve günümüzdeki tartışmalara yansıyan yönlerini ele alıyor.
Eylül 2026’da okurlarla buluşan Patrikhane kitabı, Heybeliada Ruhban Okulu, ekümeniklik iddiaları ve Patrikhane’nin devletle ilişkileri gibi başlıkların tarihsel arka planını araştırıyor. Akıncı, bugünün gündemini yalnızca yakın dönem gelişmeleriyle sınırlamadan, kurumun yüzyıllar içinde geçirdiği dönüşümler üzerinden değerlendiriyor.
Bizans’tan Osmanlı dönemine uzanan tarih
Kitapta anlatı, Cumhuriyet veya Lozan süreciyle başlatılmıyor. Ortodoks Kilisesi’nin erken dönem tarihinden yola çıkan Akıncı; Roma ile İstanbul arasındaki ayrışmayı, Doğu ve Batı kiliselerinin 1054’teki kopuşunu ve İstanbul Patrikhanesi’nin oluşum sürecini inceliyor.
İstanbul’un 1453’te Osmanlı yönetimine geçmesinin ardından Patrikhane’nin kazandığı konum da eserin önemli bölümleri arasında yer alıyor. Fatih Sultan Mehmet dönemindeki uygulamalar, millet sistemi ve Rum Ortodoks cemaatinin devletle kurduğu ilişkiler tarihsel gelişim çizgisi içinde aktarılıyor. Ayrıca 19. yüzyılda etkisini artıran milliyetçilik hareketleri, Filiki Eterya ve Yunanistan’ın bağımsızlık süreciyle birlikte kurumun değişen siyasi şartları değerlendiriliyor.
Lozan’dan günümüze uzanan gelişmeler
İmparatorluğun son dönemindeki Mütareke ve Sevr süreçleriyle Pontus girişimleri, kitapta Lozan Konferansı görüşmeleriyle birlikte ele alınıyor. Cumhuriyet’in ilanından sonra Türk Ortodoks Patrikhanesi’nin kurulması ve yaşanan makam mücadeleleri de çalışmanın yakın tarih bölümünü oluşturuyor.
Akıncı, Athenagoras, Demetrios ve Bartholomeos dönemlerindeki gelişmeleri de tarihsel bir perspektifle aktarıyor. Patrikhane kitabı, Fener Rum Patrikhanesi’ni yalnızca güncel siyasi tartışmaların konusu olarak değil, İstanbul’un kent tarihi ve uluslararası diplomasi içindeki konumuyla birlikte değerlendiriyor.
